متن سخنرانی در همایش فیزیک دانشگاه لرستان
خرم آباد
در سال 1905 اینشتین با ارائه
نسبیت خاص بینش بیشریت را نسبت به جهان بینی فیزیکی و شناخت جهان مادی
دگرگون ساخت. امروز که ما از فاصله ی یکصد ساله به آن می نگریم،
خوب است که دو مورد مهم را مد نظر قرار دهیم تا به برداشتی نوین و
متفاوت دست یابیم. مورد اول توجه به شرایط و دیدگاه های فیزیکی در
سال 1905 است و مورد دوم مسائلی است که کنجکاوی فیزیکدانان را در
سال 2005 بر می انگیزاند و تلاش آتی ایشان را جهت می دهد.
دلیل تشعشع بار شتاب دار از دیدگاه سی. پی. اچ
در نظریه الکترومغناطیس کلاسیک چنین پیشگویی شده که هرگاه یک
ذره ی باردار شتاب بگیرد، تشعشعات الکترومغناطیسی تابش می کند. این موضوع تا
زمانی که دانش فیزیکدانان در مورد ساختمان اتم اندک بود، با اشکالی مواجه نمی
شد. اما بعد از آزمایش راترفورد مشخص شد که اتم از یک هسته نسبتاً سنگین تشکیل
شده است و فاصله بین الکترونها و هسته نسبت به اندازه اتم خیلی زیاد است. در
واقع قسمت عمده از ساختمان اتم، فضای خالی است.
پلاسمای
کوارک - گلئون
فیزیکدانان با برخورد دادن یون اتمهای سنگین توانستند پلاسمای کوارک - گلئون
تولید کنند. این یکی از رموز ماده است که احتمالاً در لحظات نخستین پس از بیگ
بنگ روی داده است.
ابرشارگی در يک گاز فوق سرد ِفرميونی
ارديبهشت سال 1383 بود که ابرشارگی
در يک گاز ِ فرميونی در دانشگاه دوک (Duke
University) توسط
جان توماس و مايکل جم گزارش
شد. اين پژوهشگران مشاهده کردند که يک گاز فوق سردِ اتمهای ليتيم-6 مثل ِ يک
تکه ژله ی گنده ارتعاش پيدا می کند.
باریکه یونی متمرکز (FIB)
سيستمهاي باريکه يوني متمرکز به صورت تجاري در حدود 10 سال است
که توليد ميشوند. در ابتدا کاربرد آنها فقط در صنعت نيمههادي بوده است. اين
دستگاه بيشتر شبيه دستگاه ميکروسکوپي الکتروني روبشي عمل ميکند با اين تفاوت
که در دستگاههاي FIB به جاي اشعه الکتروني از اشعه يونهاي گاليم استفاده
ميشود.
نظر انیشتین در مورد میکانیک کوانتمی
فیزیک علمی است که روابط ریاضی یک
پدیده را که خاصیت تکرار داشته باشد بصورت یک قانون بیان می کند هر چند ممکن
است تعاریف متفاوتی از فیزیک ارائه داد ولی مهم آن است که علم فیزیک در مورد
روابط بین اشیاء مادی بحث می کند.
ضدماده ها
فيزيكدانان در هر گوشه اي از دنيا، از ماشين هايي با تكنولوژي پيشرفته جهت
توليد ذراتي كه ضدماده ناميده مي شوند، استفاده مي كنند. فيزيكدانان بر اين
باور هستند كه ضدماده در واقع تصوير آينه اي ماده است و تمام دنياي امروز ما
فقط از ذرات مادي تشكيل شده است.
جرم دقيق كوارك
كشف ذرات زيراتمي جديد باعث سردرگمي دانشمندان شده است. اين
ذرات عجيب و ناشناخته تئوري پردازان را واداشته است تا در نظريات خود در مورد
نيروهاي قوي كه ذرات زيراتمي را در اتم ها كنار يكديگر نگه مي دارد، تجديدنظر
كنند. احتمالاً اين ذره جديد كه DS2317 نام
گرفته، صورت غيرمتداولي از كوآرك ها است.
ذره ي پنج-كواركي كشف شد
تا كنون تمام ذرات بنيادي در دو دسته ي سه كواركي (باريون ها مثل پروتون و
نوترون) و دو كواركي (مزون ها مثل پيون ها و كاؤون ها) تقسيم مي شدند. اما اينك
بايد گفت حالت سومي از ذرات كه پنج كوارك دارند هم قابل مشاهده شدند كه البته
به دليل طول عمر بسيار كم در حد 20- ^10 آنها را ذرات تشديدي مي نامند.
فيزيك كوانتوم در هفت گام
نيلز بور (1962-1885)، از بنيانگذاران فيزيك كوانتوم، در مورد
چيزي كه بنيان گذارده است، جمله اي دارد به اين مضمون كه اگر كسي بگويد فيزيك
كوانتوم را فهميده، پس چيزي نفهميده است. من هم در اينجا مي خواهم چيزي را
برايتان توضيح دهم كه قرار است نفهميد!
استفاده از نانوحسگرهاي نوري
براي بررسي تغييرات سلولي
محققان در آزمايشگاه ملي اک ريج، با استفاده از ترکيب فناوريهاي نانومقياس و
فيبرهاي نوري در حال توليد ابزاري براي نشان دادن رويدادهاي ژنتيکي و
بيوشيميايي جالبي هستند که درون يک سلول اتفاق ميافتد.
نانو تكنولوژي علم خواص عجيب مواد
نانوتكنولوژي، بيوتكنولوژي و فناوري اطلاع رساني به عنوان سه قلمرو علمي نام مي
برند كه انقلاب سوم صنعتي را شكل مي دهد. از همين روست كه كشورهاي در حال توسعه
كه اغلب از دو انقلاب قبل جا مانده اند، مي كوشند با سرمايه گذاري در اين سه
قلمرو، عقب ماندگي خود را جبران كنند.
باتري و فناوري نانو
بازار انرژي با مصرف، توليد و توزيع انرژي تعريف ميشود. در جنبه مصرف، تقاضاي
روبه رشدي از سوي مشترکان خانگي، تجاري، صنعتي و ترابري مشاهده ميشود.
فناورينانو به سمت ساخت کيت ملکولي
آينده نگاري تکنولوژي يکي از ابزارهاي سياست گذاري و برنامه ريزي است که ابتدا
در بخش علم و تکنولوژي مورد توجه قرار گرفت. امروزه آينده نگاري تکنولوژي به
صورت گسترده در فرايند اولويت گذاري در سطوح مختلف (شرکت،بخشي ،ملي ومنطقه اي)
مورد استفاده قرار مي گيرد.
نانو پودر ها
پودرها ذرات ريزي هستند كه از خُرد كردن قطعات جامد و بزرگ، يا تهنشين شدن
ذرات جامدِ معلق در محلولها به دست ميآيند. بنابراين، نانوپودرها را ميتوان
مجموعهي از ذرات دانست كه اندازهي آنها كمتر از 100 نانومتر است.
سفر با نانو به اعماق هسته
هنگامي كه فيزيكدانان مشغول بررسي ساختار متكامل اتم بودند، متوجه توده
متراكمي كه در مركز آن قرار دارد، شدند. و درصدد برآمدند تا به ساختار اين توده
كه بخش ناچيزي از اتم را اشغال كرده است، دست يابند.
هندسه فرکتالها- جهاني در جهان
نانو
دراين مقاله مي کوشيم تا نقش رياضيات را از رهگذر مفاهيم فيزيک
جديد، در دنياي زيبا و چندنظمي نانو نشان دهيم. اغلب اشياء در جهان -از
کوچکترين تا بزرگترين- از مجموعه از المانها تشکيل شده است که هر يک داراي
درجهاي از آزادي هستند.
چه چيزي خواص مواد را مشخص ميكند؟
شايد تا بحال از خود پرسيده باشيد كه چرا مواد مختلف با هم
متفاوتند؟ چرا برخي از آنها محكم تر از سايرين هستند؟ چرا برخي از مواد رسانا
و برخي نارسانا؟ چرا نور ميتواند از بعضي از مواد عبور كند و از بعضي ديگر
نه؟
نانوتكنولوژي به زبان ساده
در نيم قرن گذشته شاهد حضور حدود پنج فناوري عمده بوديم، كه باعث پيشرفت هاي
عظيم اقتصادي در كشورهاي سرمايه گذار و ايجاد فاصله شديد بين كشورهاي جهان شد.
متأسفانه در كشور ما بدليل فقدان جرات علمي و عدم تصميم گيري بموقع ، به اين
فرصتها پس از گذشت ساليان طلائي آن بها داده مي شد كه البته سودي هم براي ما به
ارمغان نمي آورد، همچون فنآوري الكترونيك و كامپيوتر در دو سه دهه گذشته كه
امروزه عليرغم توانائي دانشگاهي و داشتن تجهيزات آن، هيچگونه حضور تجاري در
بازارهاي چند صد ميلياردي آن نداريم.
شاخه
هاي فناوري نانو
هنگامي كه درباره نانوفناوري شروع به جستجو و مطالعه كنيد، به
موضوعات و مواد مختلفي بر مي خوريد مانند:"نانولوله ها، شبيه سازي مولكولي،
نانوداروها، سلول هاي سوختي، كاتاليزورها، نانوذرات و..." بنابراين ممكن است
نانوفناوري رشته اي كاملا گسترده به نظر آيد كه موضوعات آن ربط چنداني به هم
ندارند.
پیروزی
بر آمریکا
چـرخش توليد و تجــارت فـنــاوريهــاي كـلـيــدي، بالندگي
و خلق تكنولوژيهاي برتر از امريكا به آسيا و خاور دور حامل پيامهاي
تاثيرگذار است., ساليان
متمادي است كه امريكا با رواج الـگـوي فنـاوريهـاي مسلط بـخصـوص در
رشتههاي گوناگون صـنعتي،بازارهاي خودانگيختهاي را در پـهنــه
جـهــانـي و بـه صـورت مشخص در قارههاي اروپا و خاور دور رقم زده است.
دارالفنون يادگارخردورزى
نام دارالفنون و اميركبير آنچنان به هم گره خورده اندكه گويى از همديگر جدايى
ناپذيرند و هر كدام از اين دونام موجب سربلندى نام ديگرى است. اگر دارالفنون
تاكنون باقى مانده است و فراموش نشدنى به نظر مى رسد به واسطه انتسابش به روح و
شخصيت فرهيخته امير بزرگ و بلند همتى است كه با نيت اعتلا و ترقى فرزندان ايران
آن را بنا نهاد.
تلفن اینترنتی، جایگزین خطوط تلفن ثابت در جهان
در آینده نزدیك دیگر اثری از خطوط تلفن ثابت روی سیاره زمین وجود نخواهد داشت
چراكه امكان تلفن اینترنتی رایگان انسانها را از تلفنهای ثابت بی نیاز
میسازد.
خلاقيت را در چيزهاي عادي جستجو
كن
تا به حال شنيدهايد باغباني كه زندگي ميآفريند و به زندگي
زيبايي ميبخشد، جايزهي نوبلي دريافت كرده باشد؟ آن كشاورزي كه زمين را شخم
ميزند و غذاي همه را تأمين ميكند ـ آيا تا به حال كسي به او پاداشي داده است؟
نه. او طوري زندگي ميكند و طوري ميميرد كه گويي بر روي اين كرهي خاكي هرگز
چنين كسي وجود نداشته است.
نوابغ چگونه ميانديشند؟
ساليان سال، پژوهشگران بسياري كوشيدهاند تا از
طريق تحليلهاي آماري، نبوغ را مطالعه كرده و به كمك انبوهي از دادهها
و اطلاعات، معماي نبوغ را روشن نمايند.
اعتراف بي.بي.سي؟: انگليس، نقش اول كودتاي 28 مرداد
بر پايه اسنادي جديد تاريخي، بخش فارسي راديو «بي.بي.سي» به طور مستقيم در
كودتاي 28مرداد سال 1332 نقش داشته و برخلاف گمانهزنيهاي قبلي، انگليس نيز
طراح اصلي اين كودتا بود.
توسعه درون زا
در نظريات جديد توسعه بر خلاف گذشته كه سرمايه هاي فيزيكي را موتور محركه توسعه
اقتصادي مي دانستند ،درنظريات جديد اين سرمايه انساني است كه محور اصلي توسعه
را تشكيل داده و موجبات رشد و توسعه پايدار جوامع را فراهم مي سازد.
استفان
ويليام هاوکینگ
استفان ويليام ، هشتم ژانويه سال 1942، دقيقا 300 سال پس از روزي که گاليله
ديده از جهان فرو بسته بود در خانه اي کوچک در شمال لندن به دنيا آمد.بعدها و
زماني که نام او مرزهاي دانش را درنورديد هميشه از تقارن تولدش با سالگرد وفات
گاليله به عنوان تصادفي اعجاب انگيز ياد مي کرد که او را به گذشته اي پر افتخار
ارتباط مي دهد.
نقش
كامپيوترها در فنآوري فضانوردي
بدون اغراق كامپيوتر، موجب گسترش شگرف كليه علوم و به ويژه دانش فضا در
رابطهاي تنگاتنگ و دوسويه بوده است. همان اندازه كه كامپيوتر در گسترش
فضانوردي سهيم بوده، دانش فضا نيز در راستاي خود و براي نيل به اهداف خود و
بيشتر از هر دانش ديگري، موجب پيشرفت كامپيوتر شده است.
کوانتم گراویتی لووپ
(LQG) که
به نام لوپ گراویتی یا هندسه کوانتمی و .. نیز نامیده می شود یک تئوری کوانتمی
پیشنهادی برای فضا -زمان است که
تلاش دارد نسبیت عمومی را با تئوری به نظر ناسازگار مکانیک کوانتومی ترکیب کند. این
تئوری یکی از تئوری هایی است که کوانتم گراویتی کانونی نامیده میشود.
تئوری کوانتوم گرانشی
گرچه سالها فیزیک نیوتنی بی تکاپو مانده بود، اما در اوایل قرن بیستم وقتی که
فیزیک نیوتنی در جواب به سوالات پایه در باره زمان و فضا مثل «آیا جهان بی
آنتهاست» یا «آیا زمان ابدی است» ناتوان ماند، نیاز به یک پایه جدید از فیزیک
احساس شد.
آیا کمیت نور هم پخشیدگی دارد؟
فيمن و ديگران ميگويند : احتمال سير يك فوتون ممكن است در ناحيه اي در حول
300هزار كيلومتر در ثانيه پخشيده باشد!!به عبارت ديگر سرعت فوتون در اطراف سرعت
نور افت و خيز ميكند.در فواصل زياد احتمالات همديگر را خنثي مي كنند و سرعت
فوتون همان 300 هزار مي ماند.
اينشتين و تجربه گرايان نوين
«اكنون وظيفه ماست كه ماهيت رابطه ذهنمان با طبيعت را چنان تمام و كمال درك
كنيم كه تغيير ديگرى، نظير آنچه اينشتين در درك ما از اين ماهيت به وجود آورد،
براى هميشه غيرممكن باشد.»
اهميت نسبيت عام در زندگى روزمره
امروز مردم توقع دارند كه بتوان زمين لرزه را پيش بينى كرد تا از فاجعه هايى كه
پيشتر طبيعى يا آسمان ناميده مى شد جلوگيرى شود. اين كار نيازمند آن است كه
شبكه اى از ايستگاه هاى لرزه نگارى در سطح زمين ايجاد شود.
ديدگاه
اينشتين نسبت به مكانيك كوانتومى
هميشه وقتى سخن از اينشتين به ميان مى آيد، ذهن ها متوجه نظريه نسبيت و
پيامدهاى انقلابى آن در فيزيك مى شود. اما كمتر كسى اين نكته را به خاطر
مى آورد كه اينشتين همانطور كه در اولين انقلاب علمى قرن بيستم يعنى نظريه
نسبيت سهيم بود، در انقلاب ديگر يعنى فيزيك كوانتومى نيز نقش بسزايى داشت.
زندگى من با اينشتين
«فرانسيس
اوريت» در سال ۱۹۳۴ در «سونوكس» در ايالت كنت به دنيا آمد. پس از گرفتن مدرك
كارشناسى فيزيك، به «امپريال كالج» در لندن رفت و به مطالعه زمين شناسى و
لايه هاى مغناطيسى زمين پرداخت. در ۱۹۶۰ با فيزيك دماى پايين آشنا شد و به
دانشگاه پنسيلوانيا رفت و بر روى فيزيك هليم مايع، به تحقيق پرداخت.
گوى ايستاده چرخان
مهندسان معمولاً درباره چيز هايى كه ساخته اند مبالغه نمى كنند، پس بى گمان
ماهواره «گاوشگر گرانش B منحصر به
فرد است كه دانشمندان براى توصيف آن از لغات «زيبا» و «هنرمندانه» استفاده
مى كنند.
مردى كه زياد مى دانست
بنا به پيشنهاد انجمن فيزيك اروپا (EPS) و
تصويب مجمع بين المللى فيزيك محض و كاربردى (IUPAD) سال ۲۰۰۵ به عنوان «سال
جهانى فيزيك» نامگذارى شده است. هدف از اعلام سال جارى به عنوان سال جهانى
فيزيك جلب توجه جهانيان به اهميت فيزيك و تلاش براى ترويج اين علم ذكر شده است.
زندگى آلبرت اينشتين نابغه قرن
او تجسم خرد ناب بود، استادى كه انگليسى را با لهجه آلمانى تكلم مى كرد، كسى كه
چهره اش به عنوان يك كليشه خنده دار در هزاران عكس و فيلم به نمايش درآمده است.
نسبيت عام چيست و به چه كار
مى آيد؟
تمام
پيش بينى هاى نسبيت خاص با دقت بسيار آزموده شده اند و امروزه تقريباً هيچ
فيزيك پيشه مطرحى هيچ شكى درباره درست بودن نسبيت خاص ندارد. انگيزه اينشتين از
پرداختن نسبيت خاص آشتى دادن نظريه الكتريسيته و مغناطيس مكسول با اصل نسبيت
گاليله بود.
آيا اينشتين درست مى گفت
بسيارى از فيزيكدانان و فلاسفه علم، معتقدند كه مكانيك كوانتومى عجيب به نظر
مى آيد زيرا كه ما معتقديم كه فقط گذشته بر حال تاثير گذار است. اما اگر آينده
نيز بر حال تاثير گذار بود، پاسخ چه بود؟
اینشتين و داروين
دانشمندى سر برآورد با شيوه اى نو در تبيين زيست شناسى و يك نسل بعد دانشمند
ديگرى سر برآورد با شيوه اى نو در تبيين فيزيك. اكنون پس از يك قرن بررسى
موشكافانه هر دو تبيين هنوز كاملاً به اعتبار خويش باقى اند. اما در فرهنگ عامه
از آلبرت اينشتين فيزيكدان بتى ساخته شده در حالى كه ميراث چارلز داروين
زيست شناس در غبارى تيره از اختلاف نظر فرو رفته است.
انيشتين در قرن بيست و يك
اينشتين مدت ها در برابر غرابت و بيگانگى قوانين كوانتوم، كه حكمرانان عصر اتمى
بودند مقاومت كرد. نقش تعيين كننده و مهمى كه اين قوانين به شانس و عدم قطعيت
مى دادند با غريزه هاى او جور در نمى آمد. اما برخلاف مشكلاتى كه با پيامدهاى
فلسفى فيزيك كوانتومى داشت، در نهايت نقش مهمى در پيشرفت اين شاخه بازى كرد.
فضا به چه چيزي شبيه است؟
در اولين مدل جهان فريدمان جهان از نظر اندازه محدود بود.نه نا محدود. اما در
همان مدل نيز جهان بدون مرز بود.لبه ها و مرزهايي در فضا نداشت.مانند سطح يك
توپ :بدون لبه ولي محدود از نظر اندازه.هاوكينگ فكر ميكند كه جهان مي تواند در
فضا و زمان محدود و بدون مرز باشد.
گذري به هزارتوي زمان
در جامعه ساعت زده ما هيچ گاه پاسخ، چيزي بيشتر از يك نيم نگاه نيست و ما مي
توانيم براي انجام وظايف زمان بندي شده خود كه دائم فشرده تر مي شود، روزها را
به قسمت هاي كوچكتر و كوچكتري تقسيم كنيم و مطمئنا هميشه مي دانيم كه مثلا الان
ساعت هفت و سه دقيقه است.