زندگی انسان از آغاز تمدن، با درد، رنح و نگون بختی همراه بوده است. هیچ فرد، گروه و ملتی از این همه بیداد در امان نبوده و نیست. همه ی این نگون بختی ها ناشی از نگرش نادرست انسان به خود و سایر پدیده هایی است که به طور قانونمند با انسان در کنش متقابل است. آدمی به دلیل ناآگاهی از قوانین حاکم بر انسان، جوامع انسانی، سایر جانداران و محیط اطرافش در منجلاب تیره بختی دست و پا می زده و می زند.

انسان هرچه خواست با طبیعت بیجان انجام داد و زندگی جانداران را نیز برای تغذیه و دفع خطر به تباهی و انهدام کشید. در این زمینه حتی به انسان - که خود نیز جزئی از آن بود - رحم نکرد. این همه ظلم و تعدی، به ویژه پس از رشد ابزار جنگی و فجایع دهشتناکی که در دو جنگ جهانی بروز کرد، موجب گردید که نوعی اندیشه ی جهان شمول پدید آید و برخی از اندیشمندان وابستگی تنگاتنگ سرنوشت انسانها را به یکدیگر بررسی و به آگاهی دیگران رسانند. با چنین نگرش نوینی، انسان از سطح یک ابزار تولیدی صرف ارتقاء یافت و به عنوان هدف توسعه به منزلتی جدید رسید.

با وجود این، هنوز هم حقوق پایه انسان به عنوان یک جاندار هوشمند و شرافتمند مورد توجه قرار نگرفته است. نا دیده گرفتن حقوق پایه بشر موجب گردیده که نظام حاکم بر جهان با چالش های متعددی رو به رو باشد که موجب نگون بختی روز افزون انسان معاصر گردیده است. تا زمانیکه حقوق پایه انسان که حتی در اعلامیه جهانی حقوق بشر نیز نادیده گرفته شده، لحاظ نشود، هیچ کشوری نمی تواند مدعی رعایت حقوق بشر شود. زیرا در پیشرفته ترین جوامع، انسان نیازمند و دردمند ناگزیر می شود تمام آزادی ها و حقوق اجتماعی خود را به حراج بگذارد تا به حقوق پایه اش برسد. حقوق پایه بشر همان حقوقی است که با ظهور تمدن از انسان سلب گردیده است.

در کتاب آسیب شناسی و به سازی تمدن با نگرشی متفاوت به محیط زیست و انسان، تلاش شده حقوق پایه انسان مورد بررسی قرار گرفته و نحوه ی رعایت و پاسداشت حقوق پایه انسان مطرح گردیده است. با چنین نگرشی طبیعت بی جان باید مورد توجه و مراقبت لازم قرار گیرد تا حقوق جانداران رعایت گردد. همچنین تا حقوق سایر جانداران (گیاهان و جانوران) رعایت نشود، حقوق انسان نیز مورد تجاوز قرار خواهد گرفت و حقوق پایه انسان، زیر بنای تمام حقوق اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی او است.

به همین دلیل فصل اول کتاب به محیط زیست اختصاص داده شده و کنش اجزاء تشکیل دهنده زمین با یکدیگر و تاًثیر آن بر آب و هوا و زندگی جانداران بررسی شده است. همچنین نقش اطلاعات و نحوه ی انتقال اطلات توسط مولکولهای آب بررسی شده است. در اینجا خواهیم دید که چگونه اطلاعات ناشی از اندیشه ی انسان در مولکولهای آب موجود در هوای بازدم یک انسان به محیط منتقل می شود و سایرین را تحت تاًثیر قرار می دهد. بنابراین حتی اندیشه ی شما بر سرنوشت دیگران مؤثر است.

فصل دوم کتاب به دفاع، قدرت و توسعه ی انسانی اختصاص داده شده است. در این فصل خواهیم دید که چگونه جانداران از جمله گیاهان و حیوانات در مقابل تهدیدات خارجی به دفاع از خود بر می خیزند. سپس دیدگاه های مختلف در مورد قدرت مطرح شده است. آنگاه با توضیح توسعه ی انسانی که در آن اعتلای زندگی انسان به عنوان هدف و مهمترین ترین جهت برنامه ریزی های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی در نظر گرفته شده است. و آنگاه قدرت و توسعه ی انسانی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

فصل سوم کتاب به تعریف و توضیح تمدن و حقوق اجتماعی اختصاص دارد که طی آن حقوق اجتماعی انسان و روند تکامل آن مورد بررسی قرار گرفته است.

فصل چهارم به به آسیب شناسی تمدن اختصاص دارد. در این فصل خواهیم دید که چگونه حکومتها با نادیده گرفتن حقوق اقشار پائین اجتماع تمدن موجود را که حاصل تلاش هزاران سال اندیشمندان و فرهیختگان است، با خطر نابودی رو به رو می کنند.

در فصل پنجم کتاب با مطرح کردن حقوق پایه بشریت نحوه ی به سازی تمدن مورد بررسی قرار گرفته است. در اینجا برای اولین بار در تاریخ تشکیل اجتماع و پیدایش تمدن، حقوقی اساسی بشریت که با شکل گیری تمدن پایمال شده است، مطرح گردیده است. سرانجام خواهیم دید که جامعه بایستی با در نظر گرفتن و پرداخت حق تمدن به اعضای جامعه، مانع از نابودی و انهدام تمدن حاضر گردد.