English

Contact us

نظر دهید

تماس با ما

فارسی

Welcome to CPH Theory Siteبه سایت نظریه سی پی اچ خوش آمدید

 

 

نظریه سی پی اچ بر اساس تعمیم سرعت نور از انرژی به ماده بنا شده است.

اخبار

آرشیو مقالات

 

سی پی اچ در ژورنالها

   

 

گزارشى از مراسم آغاز سال جهانى فيزيك ايران

 

 

 


تيجه سى سال قايقرانى اينشتين

 

بنا به پيشنهاد انجمن فيزيك اروپا (EPS)  و تصويب مجمع بين المللى فيزيك محض و كاربردى (IUPAP)  سال ۲۰۰۵ به عنوان سال جهانى فيزيك نامگذارى شده است. هدف از اعلام سال جارى به عنوان سال جهانى فيزيك جلب توجه جهانيان به اهميت فيزيك و تلاش براى ترويج اين علم ذكر شده است. گفتنى است پيش از اين نيز سال ۲۰۰۰ به عنوان سال جهانى رياضيات اعلام شد و تلاش هاى فراوانى براى آشنايى مردم با اين رشته و توسعه آن صورت گرفته است. مناسبت اين نامگذارى نيز صدمين سال تولد نظريه نسبيت اينشتين و پنجاهمين سال درگذشت وى است. اينشتين در سال ۱۹۰۵ سه نظريه مهم نسبيت خاص، كوانتومى بودن نور و حركت برادنر ذرات را ارائه كرد كه هر سه آنها تحول بسيار مهمى را در حوزه خود ايجاد كرده اند. به همين دليل سال ۱۹۰۵ را سال طلايى اينشتين ناميده اند. در ايران نيز بنا به پيشنهاد انجمن فيزيك ايران و تصويب دولت سال ۱۳۸۴ به عنوان سال فيزيك نامگذارى شده است. هر چند مراسم بزرگداشت سال جهانى فيزيك در دنيا از ۱۴ مارس ۲۰۰۵ (۲۴ اسفند) يعنى امروز مصادف با سالروز تولد اينشتين آغاز مى شود، اما مراسم بزرگداشت اين سال در ايران پنجشنبه گذشته (۲۰ اسفند) در تالار وحدت تهران از سوى انجمن فيزيك ايران و ستاد سال جهانى فيزيك در ايران برگزار شد.

قرار بود مراسم از ساعت ۳۰/۱۴ دقيقه آغاز شود، اما از آنجايى كه طبق رسم هميشگى برنامه ها هيچ گاه رأس ساعت مقرر آغاز نمى شود و معمولاً نيم ساعت تاخير دارند تصميم گرفتم نيم ساعتى ديرتر به تالار بروم تا وقتم چندان تلف نشود. اما گويا برگزاركنندگان مراسم دست ما را خوانده بودند، چون برنامه با تاخير يك ساعته شروع شد! اما بالاخره پرده بالا مى رود. اسماعيل ميرفخرايى مجرى برنامه همراه با تيك تيك ساعت آغاز سال جهانى فيزيك را اعلام مى كند، در حالى كه چهره اينشتين بر پرده نقش بسته است. وى در آغاز سخنان خود ضمن گلايه از نبود يا كمبود تفكر علمى در كشور تاكيد مى كند كه تفكر علمى هم براى دانشمندان و هم عامه مهم و مفيد است. به عقيده وى اگر قرار باشد شخصى به نمايندگى از انسان هاى زمينى به مذاكره با آدم فضايى ها بپردازد، كسى مناسب تر از اينشتين نيست. سپس خلاصه اى از زندگينامه اينشتين را قرائت مى كند. اولين سخنران اين مراسم دكتر رضا منصورى معاون پژوهشى وزارت علوم، رئيس انجمن فيزيك ايران و مدير اجرايى كميته ملى سال جهانى فيزيك ضمن برشمردن مهمترين مقاله هايى كه اينشتين طى سال ۱۹۰۵ عرضه كرده است، شرايط سياسى و اجتماعى ايران را در همان سال بررسى مى كند و به طور تلويحى اختلاف سطح علمى در ايران و اروپا را بازنمايى مى كند. وى تاكيد مى كند مقاله هاى اينشتين يك سال پيش از آنكه مظفرالدين شاه فرمان مشروطه را امضا كند، يعنى هنوز خيلى مانده تا خاندان قاجاريه برچيده شود، اولين مدرسه به شيوه امروزى نيز دو سال پس از مقاله اينشتين ساخته شد. سه سال پس از آن نيز در شيراز طاعون و وبا شايع مى شود كه دوسوم مردم شيراز را از پا درمى آورد. يك سوم مردم تهران نيز بر اثر وبا مى ميرند. ما پنجاه سال بعد از ارائه نسبيت با آن آشنا شديم و كتاب هاى درسى در مورد نسبيت نيز در سال هاى بعد از انقلاب يعنى ۷۰ سال پس از ارائه نسبيت تهيه شد، اما امروزه فاصله ما با دنياى علم بسيار كمتر شده است و اخبار دنياى علم بسيار سريع تر به ما مى رسد. وى با اين مقدمه ها نتيجه مى گيرد كه علم در ايران پيشرفت كرده است و توان ما براى بازيگرى در صحنه علم بيشتر شده است. وى با تاكيد بر تاثير عميق دستاوردهاى علمى اينشتين و به ويژه نسبيت بر ابعاد مختلف دانش بشرى گفت: امروزه استفاده از بسيارى از دستاوردهاى فناورى جديد همانند دستگاه هاى مكان سنجى و ناوبرى زمينى، هوايى و دريايى بدون استفاده از نسبيت غيرممكن است و در تمام دستگاه ها و دوربين هايى كه براى اندازه گيرى فاصله به كار مى روند از اين مفهوم استفاده مى شود.

دكتر حدادعادل سخنران دوم اين همايش بود. وى در سخنان خود به سال هاى ۱۸۸۰ تا ۱۹۲۰ اشاره كرد و گفت در اين چهل سال فيزيك زير و رو شد و جهان شاهد ظهور نظريه هاى تحول آفرين در فيزيك بود. شايد سالى نبود كه يك دانشمند با سخن جديد در زمينه ذرات بنيادى، نظريه هاى اتمى، ساختمان اتم، نور، مكانيك كوانتومى و راديواكتيو اذهان را به شدت تكان ندهد. اينشتين در چنين دوره اى نظريه نسبيت را عرضه كرد. در ميان دانشمندان دوران جديد تنها كسى كه توانست به شهرتى هم پايه نيوتن دست يابد، اينشتين بود. در حوزه فيزيك كلاسيك همه جا حضور نيوتن محسوس است. تصور نمى شد شخص ديگرى بتواند به شهرتى هم پايه نيوتن دست يابد. اما اينشتين اين اسطوره را درهم شكست. شهرت وى تنها در ميان دانشمندان محصور نماند، هم در ميان خواص احترام يافت و هم در ميان مردم. براى نبوغ ضرب المثل شد و لطيفه ها و داستان هاى زيادى كه در مورد وى در ميان عامه مردم رواج پيدا كرد، نشان دهنده عظمت وى است. در تاريخ علم چنين شهرتى نصيب تعداد كمى از دانشمندان شده است. اهميت كار اينشتين در آن است كه عقايد جزمى متعلق به نيوتن را درهم شكست و اين مهمترين كار اينشتين بود. پس از نيوتن تصورى رايج شد مبنى بر اينكه سخن آخر در مورد هستى ماده همان است كه نيوتن گفته بود. گمان نمى رفت كه علم روايت ديگرى هم داشته باشد. مطلق بودن زمان و مكان از اين دست دگم ها بود. براى كانت نيوتن  آخرين كلام بود. ما تاثير پيش فرض هاى نيوتن را در آراى كانت مى بينيم. يكى از انگيزه هاى كانت براى ارائه فلسفه خود آن بود كه مبانى علم نيوتنى را تبيين كند. زمانى كه اينشتين نسبيت را عرضه و قابليت تبديل جرم و انرژى را بيان كرد، آن دگم ها درهم شكست. وقتى كه اينشتين هم ارزى انحناى فضا با گرانش را بيان كرد، فيزيك متحول شد. هندسه نيز از سيطره هندسه اقليدسى خارج شد و زمينه ظهور هندسه هاى ريمانى و لباچوفسكى مهيا شد. هر چند كه تا پايان عمر نيز نتوانست به رغم فعاليت هاى بسيار به نظريه ميدان واحد (تلفيق گرانش و الكترومغناطيس) مورد نظر خود دست يابد، اما نكته قابل توجه آن است كه اينشتين همه چيز را نسبى نكرد. اگر همه چيز نسبى باشد، نسبيت معناى خود را از دست مى دهد. به نظر دكتر حدادعادل نسبيت روى ديگر مطلق بودن است. در نسبيت آنچه جانشين مطلق هاى نيوتن شد، سرعت ثابت نور بود. اينشتين نشان داد كه علم نقدپذير است. از نظريه نسبيت اينشتين بى بنيادى علم حاصل نشد بلكه اينشتين رابطه دقيق ترى از نيوتن ارائه داد. 

از جمله آثار فلسفى مترتب بر فكر اينشتين سست شدن بينش مربوط به ماده بود. در تمام سه قرن ۱۷ ، ۱۸ و ۱۹ ماده واقعيت صلب غيرقابل انكارى بود. اما دو گونه تفكر اين وضعيت را تغيير داد. مكانيك كوانتوم مرز ميان ذره و موج را درهم شكست، فيزيك اينشتين نيز مرز مطلق ميان جرم و انرژى را از ميان برداشت و همه اينها آثار خود را ابتدا در فلسفه علم و سپس فلسفه بر جاى نهاد. مشرب وى با بسيارى از فيزيكدانان تفاوت داشت و اين تفاوت به وضوح در اين جمله اينشتين ديده مى شود: خدا تاس نمى اندازد.

دكتر حدادعادل با طرح ماجراى خورشيدگرفتگى سال ۱۹۱۹ و تاثير آن در تاريخ علم و فلسفه گفت نظريه نشان مى داد كه نور مى بايد هنگام عبور از كنار جرم انحناى مسير داشته باشد. هنگامى كه كسوف را رويت كردند، تغيير مسير نور به تجربه تائيد شد. اما اكنون اين پرسش مطرح مى شود كه چرا مهمترين و گسترده ترين نظريه با تنها يك آزمايش اثبات شد؟ چرا در صحت آن شك نكردند؟ چرا فيزيكدانان چنين مشاهده اى را براى اثبات چنان نظريه اى كافى دانستند؟ گفتنى است در وراى ذهن اينشتين پيش فرضى پذيرفته شده بود. طبيعت رفتارى يكسان دارد. در غير اين صورت چنان آزمايشى با يك بار تجربه پذيرفته نمى شد. وى در پايان سخنان خود از مرحوم احمد آرام ياد كرد كه در سال ۱۳۲۷ كتابى را كه اينشتين تاليف كرده بود به فارسى برگرداند و دكتر حسابى مقدمه اى كوتاه بر آن نوشت. وى همت مرحوم آرام را ستود كه ۵۷ سال پيش مفهوم نسبيت را به جامعه ما شناساند. وى همچنين از اينكه هويت اجتماعى حول علم پديده آمده است، ابراز خرسندى كرد و گفت تا زمانى كه چنين نشود، علم حرمت پيدا نمى كند. راه درازى مانده است تا به وضعيت مطلوب برسيم، هر چند كه خوشبختانه راه خوبى را هم پيموده ايم.
دكتر منوچهر وصالى دبير اجرايى ستاد سال جهانى فيزيك سخنران ديگرى بود كه به ارائه اهداف و برنامه هاى اين سال پرداخت. وى گفت رشد سريع و شگفت انگيز علم و فناورى و حضور روزافزون آن در زندگى روزمره ايجاب مى كند كه افراد جامعه درك عميق تر و تلقى بهترى از اين مقولات داشته باشند. گسترش حوزه هاى ميان رشته اى نيز تعريف جديدى از نقش دو رشته رياضى و فيزيك را ايجاب مى كند، به ويژه آنكه در سال هاى اخير تعداد دانشجويان دوره هاى عالى در رشته هاى رياضى و فيزيك كاهش يافته و بسيارى از دانشجويان به علوم كامپيوتر و علوم زيستى گرايش پيدا كرده اند. وى در مورد اهداف سال جهانى فيزيك در ايران گفت راهبرد سال جهانى در ايران علاوه بر اهداف و انگيزه هاى بين المللى به مقتضاى نيازهاى ملى تعيين شده است.
به همين دليل هدف از فعاليت هاى سال جهانى فيزيك در ايران ارتقاى ذهن علمى مردم و اعتماد آنان به علم تعيين شده است تا درك همگانى مناسبى از وجوه و ويژگى هاى علم ايجاد شود و علم باورى در ميان مردم گسترش يابد. باور به علم را مى توان از سطحى مقدماتى شروع كرد و آن ايجاد انگيزه براى كنجكاوى در طبيعت است. به اين معنى كه كنجكاوى چنين باورى را مى آفريند. بنابراين شعار اصلى سال جهانى فيزيك در ايران (سال ۸۴) را فيزيك، نماد كنجكاوى بشر به طبيعت پيرامون انتخاب كرديم. به عبارت ديگر فيزيك نمادى در خدمت تبليغ تمام رشته هاى علوم خواهد بود. به گفته وى مخاطبان مستقيم برنامه ها و جشن هاى سال جهانى فيزيك در ايران در وهله اول دانش آموزان و سپس عموم مردم خواهند بود. اما اين رخداد فرصت گرانقدرى است براى ايجاد ارتباط ميان رده هاى مختلف جامعه: مى توان پژوهشگران حرفه اى را به عامه مردم نزديك كرد و دانش آموزان و دانش پژوهان را با امكانات پژوهشى كشور آشنا ساخت. ايجاد ارتباط ميان منابع مالى و منابع علمى، تشويق سرمايه گذارى در امر تحقيقات، فراهم شدن زمينه هاى همكارى ميان نهادهاى اجتماعى از جمله فوايد جانبى اين سال خواهد بود.

دكتر يوسف ثبوتى ديگر سخنران اين برنامه بود. وى كه به دليل سابقه طولانى فعاليت هاى علمى، تاليف مقاله هاى متعدد در نشريات معتبر بين المللى و تربيت فيزيكدانان زياد در بين شركت كنندگان و ساير مجامع علمى كشور به خوبى شناخته شده است، عمده وقت سخنرانى خود را به بررسى جنبه هاى برجسته نبوغ اينشتين كه وى را از ساير دانشمندان و حتى نوابغ متمايز مى سازد، اختصاص داد. به عقيده وى مهمترين ويژگى اينشتين آن بود كه وى انبوهى از اطلاعات و داده ها را دسته بندى كرده و به آنها شكل مى داد. وى هميشه حشو و زوائد را حذف مى كرد و اين توانايى را داشت كه با هرس كردن شاخ و برگ تنه اصلى را نمايان سازد. وى معرفت هاى دست و پاگير را حذف مى كرد و به لب مطلب مى رسيد. براى مثال آزمايش هاى تداخل و تفرق نشان مى داد كه نور موجى است. بر مبناى تفكر رايج هم موج به محيط نياز دارد. با توجه به اين نكته نور در چه محيطى منتشر مى شود؟ فرض مى شد كه نور در محيط فراگيرى به نام اتر سير مى كند. اما هيچ گاه نتوانستند اثر وجود اتر را ظاهر كنند. به عبارت ديگر هيچ گاه اتر مشاهده نشد. دانشمندان ديگر مثل لورنتس با ارائه تبديلات لورنتس سعى داشتند غيبت اترى را كه هست اما از چشم ما پنهان مى ماند، توجيه كنند. اما اينشتين گفت اگر اتر خود را نشان نمى دهد، پس ما هم كارى به آن نداريم و ساختار فيزيك خود را بدون اتر بنا مى كنيم. مفاهيم بشرى مبتنى بر تجربيات است و جز تجربيات حقانيت ديگرى در كار نيست. فيزيك علمى است كه انضباطى را به خودش تحميل كرده است. تجلى اين طرز فكر را در عملكرد اينشتين مى بينيم: اگر اتر خودش را نشان نمى دهد پس اتر را وارد فيزيك نمى كنيم. وى در پايان سخنان خود به سنت ديگر فيزيك اشاره كرد: فيزيك هيچ دانشمندى را تا مرحله تقدس بالا نمى برد. اينشتين هم به رغم همه دستاوردهاى بزرگى كه براى علم داشته است، هيچ گاه مقدس و مصون از نقد نبوده است. كمااينكه دانشمندى گفته بود اگر اينشتين در سال ۱۹۲۶ فوت مى كرد يا طى سال هاى ۱۹۵۴-۱۹۲۶ با قايق بادبانى قايقرانى مى كرد، جهان علم چيزى را از دست نمى داد. زيرا تمام كارهاى مهم خود را پيش از سال ۱۹۲۶ انجام داده و هيچ وقت هم مكانيك كوانتوم را به طور كامل قبول نكرد. هر چند كه تا آخر عمر با نظريه ميدان واحد كار كرد، اما هيچ وقت به نتيجه نرسيد.

لازم به ذكر است كه بداهه گويى هاى دكتر ثبوتى و همچنين شيوه وى در ارائه مطالب چنان دلنشين بود كه بارها با تشويق حضار مواجه شد.

 

حضور نيوتن در مراسم سال فيزيك
به نظر مى رسيد كه نيوتن چندان هم از اينشتين و نظريه نسبيت او كه به براندازى مكانيك نيوتنى منجر شد، دلخور نباشد، زيرا با كفش، كلاه، شكل و شمايل قرن هفدهمى خود در مراسم حاضر شد و با يك سبد سيب سرخ از مهمانان پذيرايى كرد. وى در پايان سخنرانى دكتر ثبوتى نيز با اهداى يك سيب سرخ از وى و سخنرانى اش تشكر كرد.

در حاشيه
نمايش عكس هاى دانيل اوشين زاكاريان برنامه ديگر اين مراسم بود. موسسه عترت هم كه با شعار مشاهده جايگزين ندارد در مراسم حاضر شد و چند آزمايش فيزيكى ساده را به روشى جديد به تماشا گذاشت. مجله هاى نجوم، دانشگر و مركز نشر دانشگاهى نيز نتيجه فعاليت هاى خود را به حاضران ارائه دادند.
 

 منبع: شرق


 

 

 

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 

26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40

آخرین مقالات


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

LEIBNITZ'S MONADS & JAVADI'S CPH

General Science Journal

World Science Database

Hadronic Journal

National Research Council Canada

Journal of Nuclear and Particle Physics

Scientific Journal of Pure and Applied Science

Sub quantum space and interactions from photon to fermions and bosons

مرز بین ایمان و تجربه  

نامه سرگشاده به حضرت آیت الله هاشمی رفسنجانی

آرشیو موضوعی

اختر فیزیک

اجتماعی

الکترومغناطیس

بوزونها

ترمودینامیک

ذرات زیر اتمی

زندگی نامه ها

کامپیوتر و اینترنت

فیزیک عمومی

فیزیک کلاسیک

فلسفه فیزیک

مکانیک کوانتوم

فناوری نانو

نسبیت

ریسمانها

سی پی اچ

 فیزیک از آغاز تا امروز

زندگی نامه

از آغاز کودکی به پدیده های فیزیکی و قوانین حاکم بر جهان هستی کنجکاو بودم. از همان زمان دو کمیت زمان و انرژی بیش از همه برایم مبهم بود. می خواستم بدانم ماهیت زمان چیست و ماهیت انرژی چیست؟


 

 

free hit counters

Copyright 2013 CPH Theory

Last modified 12/22/2013