حقوق طبیعی همه ی شهروندان همراه با امکانات طبیعی وابسته به آن محترم است

مقدمه:

از زمانیکه مطالب مربوط به زیبایی شناسی قدرت و انسان میان دو آزادی در سایت سی. پی. اچ. منتشر شد، مورد توجه بسیاری از عزیزان قرار گرفت و ایمیل های دریافتی نشان داد که اندیشه پرداخت حق تمدن فراتر از یک نظر است و چنین نگرشی یک نیاز جهان امروزی و راهکار پیشگیری از مشکلات آتی بشریت می باشد و در عین حال بهترین عامل برای پیشگیری از بروز جنگهای آتی است. اما برخی از دوستان نیز با مطرح کردن برخی سئوالات در این زمینه نشان دادن دادند که مسئله پرداخت حق تمدن به ویژه در مورد زمین نیاز به توجیه و توضیح بیشتری دارد. بهمین دیلیل مطلب چرا زمین؟ را نوشتم. امیدوارم این نوشه پاسخگوی ابهامات باشد. باز هم از دوستانی که با ارسال ایمیل اظهار لطف کردند، سپاس گزارم.

و اما واقعاً چرا زمین؟

و اما واقعاً چرا زمین؟ یکی از بندهای اعلامیه جهانی حقوق بشر، لزوم رعایت حقوق طبیعی همه ی شهروندان است. این حق نه تنها در اعلامیه جهانی حقوق بشر، بلکه تقریباً در قانون اساسی تمام کشورها به صورت های مختلف بیان و تأکید شده است که حقوق طبیعی همه ی مردم محترم است و هیچ کس حق تعدی به آن را ندارد. حال این سئوال مطرح می شود که حقوق طبیعی چیست و شامل کدام نیازهای انسان می شود؟

حال انسانی را در نظر بگیرید که در اتاقی مثلاً در هتلی خوابیده است. هیچکس وارد اتاق نمی شود، ضربه ای هم به درب اتاق نمی زنند. توهین و ناسزایی هم به وی روا نمی دارند. اما روزنه های اتاق را مسدود می کنند و مانع از جریان هوا به داخل اتاق می شوند. آیا این عمل تعدی به حقوق طبیعی وی محسوب می شود یا نه؟ جریان هوای پاک به درون اتاق یکی از حقوق طبیعی ساکن آن است. سلب این حق، تجاوز به حقوق طبیعی وی محسوب می شود و شخص خاطی را می توان مورد پیگرد قانونی قرار داد.

هر چیزی که برای ادامه ی حیات انسان لازم است، به حقوق طبیعی وی مربوط می شود و تحت هر شرائطی باید محفوظ بماند و جامعه موظف به تامین آن است. بطوریکه می توان گفت:

حقوق طبیعی همه ی شهروندان همراه با امکانات طبیعی وابسته به آن محترم است

یکی از امکانات وابسته به حقوق طبیعی انسان زمین و یا به عبارت روشنتر، مسکن است. قوانین به هیچ وجه این حق طبیعی یعنی حق داشتن مسکن را از هیچ کس سلب نکرده است. اما قوانین و آئین نامه هایی وجود دارد که دستیابی به چنین حقی را برای بسیاری از مردم جهان ناممکن می سازد.

شاید کمتر کسی را بتوان یافت که در طول عمرش ولو یکبار به سایر حیوانات(مثلاً پردنگان) غبطه نخورده باشد. اما نکته مهم اینجاست که حتی حقوق طبیعی برخی از حیوانات بیشتر از انسان رعایت می شود. مثلاً جنگلها را به عنوان منطقه حیات وحش محافظت می کنند تا کسی نتواند به بهانه های مختلف  به محیط زیست آنها تعدی کند. این رفتار کار بسیار پسندیده ای است که اگر منسوخ شود، نه تنها حیات وحوش و جنگلها به خطر می افتد، بلکه بلکه بر تداوم حیات انسان نیز تأثیر منفی دارد.

باز هم نگرشی انسان مدارانه!!! در هر صورت چه بپسندیم و چه نپسندیم، متأسفانه انسان خود را مالک همه ی زمین می داند و همه ی مسائل را از دیدگاه تداوم حیات و آسایش خود مورد ارزیابی قرار می دهد. اما این همه ی داستان غم انگیز نگرش انسان به هستی نیست. دهشناکترین بخش این نگرش آنجایی است که مالکیت بی حد و حصر بر زمین تابع نگرش سنتی به قدرت و حقوق ناشی از آن است.  فئودالیسم انسان را نیز به زمین همبسته می کرد و با انتقال مالکیت بر زمین، انتقال حق اختیار بر انسان نیز تفویض می شد. مالکیت بر زمین نیز انگیزه ی کشور گشایی ها را فراهم می کرد و به بهانه های مختلف انسانها را از دم تیغ آزمندانه می گذراندند.

در اینجا بحث فئودالیسم و نقد آن نیست، اما دوران فئودالیسم بر عصر حاضر حداقل این امتیاز را داشت که تهیه مسکن با توجه به مصالح ساختمانی آن زمان، تفریباً به سادگی امکان پذیر بود. یا حداقل تهیه زمین مسکونی چندان پیچیده و مشکل نبود. اما با برچیده شدن بساط فئودالیسم، پیشرفت صنعتی و رشد شهر نشینی، به ویژه در دهه های اخیرمسئله ی مسکن به یکی از بزرگترین مشکلات انسان امروزی تبدیل شده است.

هرچند امروزه بحث حقوق بشر بخش قابل توجهی از اخبار، مقالات و کتب را تشکیل می دهد و حتی همایش های زیادی در ارتباط با آن برگزار می شود، اما خود حقوق بشر نیز بهانه ای شده است تا ابتدایی ترین حقوق انسانها پایمال گردد. در اینجا مسئله بررسی برنامه و سیاستها نیست که ببینیم کدام درست و صادقانه و کدام غلط و ریاکارانه است، بلکه مسئله ی اصلی که در این نوشته مورد نظر است این است که حقوق بشر یک پدیده ی ذهنی و مستقل از امکانات طبیعی نیست و نمی توان حقوق انسان را از امکانات زیست محیطی وی مجزا کرد و مورد بررسی و دفاع قرار داد. حتی معنویت را هم نمی توان بطور کامل از مادیات تفکیک کرد. هیچ معنویتی بدون ریشه های مادی وجود خارجی ندارد و هر مادیاتی نیز به نوعی به معنویت گره خورده است.

بنابراین حقوق بشر یک موضوع کاملاً سیاسی نیست که کدام حکومت حقوق بشر را رعایت می کند و کدام حکومت آن را پایمال می کند. بلکه مسئله ی حقوق بشر ریشه های اقتصادی و فرهنگی نیز دارد که یکی از آنها و در عین حال مهمترین آنها مسکن است. متأسفانه برنامه های اقتصادی و شائط حاکم بر بازار جهانی، امروزه حتی بی رحمانه تر از دوران فئودالیسم این حق طبیعی انسان را مورد تهدید قرار می دهد. قیمت نفت بالا می رود، عده ای بی خانمان می شوند(اعم از کشورهای صادر کننده یا وارد کننده نفت)، قیمت نفت پائین می آید، باز هم عده با مشکلات جدید در مورد مسکن مواجه می شوند. یک قرارداد منطقه ای یا جهانی منعقد می شود، عده ای از خانه هایشان به کنار خیابانها رانده می شوند. همه ی اینها با حقوق بشر در ارتباط است، اما هیچ دولتی را نمی تواند به خاطر آن مورد سئوال قرار داد.

حقوق بشر باید مستقل از تمام رویدادهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی مورد حمایت باشد. چهار مؤلفه بیش از هرچیزی با نیازهای اساسی و طبیعی انسان در ارتباط مستقیم قرار دارد. مسکن، هوا، آب و غذا که مسکن بیش از همه تحت تأثیر رویدادهای سیاسی و اقتصادی است. بنابراین مسکن باید به عنوان یک مؤلفه از موازین حقوق طبیعی بشر مورد توجه قرار گیرد. مشکل مسکن از مشکلات تمدن حاضر است و بر اثر پیشرفت تمدن به صورت امروزی در آمده است که اگر به آن توجه نشود، جامعه ی بشریت با مشکلات بیشتری مواجه خواهد شد. بنابراین تأمین مسکن رایگان برای همه ی شهروندان، یکی از حقوق ابتدایی و طبیعی است که باید به عنوان بخشی از حق تمدن در برنامه ها منظور گردد.

پرداخت حق تمدن نخستین گام برای آزادی انسان از یوغ قراردهای اجتماعی مغایر با حقوق طبیعی وی است. پرداشتن چنین گامی دیکتاروها، جنگ افروزان، تروریسم و باندهای تبهکاری و مافیای اقتصادی را در سطح جهان خلع سلاح می کند و راه را برای پیشرفت سریعتر تمدن با همه ی مؤلفه های انسانی آن هموار می سازد. علاوه بر آن رابطه ی بین دولتها را به رابطه ی بین ملتها تغییر می دهد. و سرانجام از نظر حفظ حرمت و محبوبیت واقعی، جایگاه دولتها را تا حد یک هیئت مدیره ی عالی مقام  آزاداندیش ارتقا می بخشد.

  حسین جوادی

مرکز پخش کتاب فیزیک از آغاز تا امروز

انتشارات آزاده

مرکز نشر و پخش کتاب های علوم دانشگاهی

ویژه کتاب های فنی و مهندسی و کنکور کارشناسی ارشد

تهران، خیابان انقلاب، مقابل دانشگاه تهران، بین خیابان فخر رازی و خیابان دانشگاه

جنب بانک ملت پلاک 1338، کد پستی 13174

تلفن: 66414374 - 66415753 فاکس 66414510

انتشارات نوپردازان

مرکز نشر و پخش کتاب های دانشگاهی

تهران، خیابان لبافی نژاد بین فروردین و اردیبهت پلاک 206

تلفن: 66494409 - 6641173 - 66411515